1. Giàn giáo – hạng mục phụ trợ nhưng quyết định an toàn và tiến độ
Tại các công trường hạ tầng quy mô lớn như nhà ga hành khách sân bay Long Thành, giàn giáo không chỉ là hệ kết cấu tạm phục vụ thi công, mà còn là một phần quan trọng trong hệ thống kiểm soát an toàn, chất lượng và tiến độ. Nhà ga hành khách là công trình có khối lượng thi công lớn, nhiều khu vực làm việc trên cao, nhiều mũi thi công đồng thời và sự tham gia của nhiều nhà thầu, thầu phụ, tổ đội chuyên môn khác nhau.
Trong bối cảnh đó, nếu giàn giáo được lắp dựng đúng thiết kế, nghiệm thu chặt chẽ và quản lý sử dụng nghiêm túc, công trường có thể giảm đáng kể nguy cơ rơi ngã, sập đổ, va chạm vật tư, đồng thời tạo điều kiện cho các đội thi công kết cấu, hoàn thiện, cơ điện, mái, vách kính và lắp đặt thiết bị làm việc an toàn. Ngược lại, nếu bỏ qua bước nghiệm thu hoặc nghiệm thu hình thức, giàn giáo có thể trở thành điểm rủi ro lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến người lao động, thiết bị, tiến độ và uy tín của nhà thầu.
Vì vậy, quy trình nghiệm thu giàn giáo trước khi đưa vào sử dụng cần được xem là một bước bắt buộc trong quản lý thi công, đặc biệt tại các gói thầu có quy mô và yêu cầu kỹ thuật cao như gói thầu nhà ga hành khách sân bay quốc tế Long Thành.
2. Căn cứ nghiệm thu giàn giáo
Việc nghiệm thu giàn giáo cần dựa trên ba nhóm căn cứ chính.
Thứ nhất là hồ sơ thiết kế, biện pháp thi công và bản vẽ lắp dựng giàn giáo đã được phê duyệt. Đây là cơ sở để kiểm tra xem hệ giàn giáo ngoài thực tế có được lắp đúng chủng loại, đúng vị trí, đúng cao độ, đúng khoảng cách khung, khoảng cách giằng, vị trí neo và tải trọng cho phép hay không.
Thứ hai là các quy chuẩn, tiêu chuẩn an toàn hiện hành, đặc biệt là QCVN 18:2021/BXD về an toàn trong thi công xây dựng và TCVN 13662:2023 về giàn giáo – yêu cầu an toàn. Các yêu cầu về làm việc trên cao, sàn thao tác, lan can, tấm chặn chân, lối lên xuống, khả năng chịu lực, ổn định tổng thể, bảo dưỡng và tháo dỡ cần được đưa vào checklist nghiệm thu.
Thứ ba là quy định nội bộ của chủ đầu tư, tổng thầu và ban an toàn công trường. Với dự án lớn, quy trình kiểm tra giàn giáo thường không chỉ dừng ở mức “lắp xong là dùng”, mà phải có phân cấp trách nhiệm rõ ràng giữa đội lắp dựng, chỉ huy trưởng khu vực, cán bộ an toàn, tư vấn giám sát và đại diện nhà thầu liên quan.
3. Thành phần tham gia nghiệm thu
Một buổi nghiệm thu giàn giáo trước khi sử dụng nên có đầy đủ các bên liên quan, bao gồm:
Đại diện đội hoặc thầu phụ lắp dựng giàn giáo, là đơn vị chịu trách nhiệm trực tiếp về chất lượng lắp dựng.
Cán bộ kỹ thuật phụ trách khu vực, là người đối chiếu hiện trạng với bản vẽ, biện pháp thi công và yêu cầu sử dụng thực tế.
Cán bộ an toàn lao động, là người kiểm tra điều kiện làm việc trên cao, lối tiếp cận, nguy cơ rơi ngã, vật rơi, mất ổn định, va chạm thiết bị và các cảnh báo cần thiết.
Đại diện chỉ huy công trường hoặc chỉ huy trưởng hạng mục, là người quyết định cho phép đưa hệ giàn giáo vào sử dụng sau khi các điều kiện đạt yêu cầu.
Tùy cấp độ rủi ro và quy định dự án, có thể có thêm tư vấn giám sát, đại diện chủ đầu tư hoặc bộ phận QA/QC tham gia xác nhận.
Việc có đủ thành phần tham gia giúp quá trình nghiệm thu không bị phiến diện. Giàn giáo không chỉ đạt về mặt kỹ thuật lắp dựng, mà còn phải phù hợp với điều kiện sử dụng thực tế và yêu cầu an toàn của công trường.
4. Bước 1: Kiểm tra hồ sơ trước khi nghiệm thu hiện trường
Trước khi đi kiểm tra thực tế, nhóm nghiệm thu cần rà soát đầy đủ hồ sơ liên quan. Đây là bước quan trọng để tránh tình trạng kiểm tra bằng cảm tính.
Các hồ sơ cần có gồm: bản vẽ lắp dựng giàn giáo, biện pháp thi công, tính toán tải trọng nếu hệ giàn giáo có chiều cao lớn hoặc phục vụ khu vực đặc biệt, chứng chỉ vật tư, biên bản kiểm định thiết bị liên quan nếu có, danh sách nhân sự lắp dựng, chứng nhận huấn luyện an toàn, nhật ký lắp dựng và phiếu yêu cầu nghiệm thu.
Đối với công trường nhà ga hành khách sân bay Long Thành, nơi có nhiều khu vực thi công đồng thời, hồ sơ cần thể hiện rõ vị trí giàn giáo, mục đích sử dụng, tải trọng cho phép, thời gian sử dụng dự kiến và đơn vị được phép sử dụng. Việc này giúp tránh tình trạng một hệ giàn giáo được lắp cho công tác nhẹ nhưng lại bị sử dụng cho công tác nặng hơn, gây vượt tải hoặc mất an toàn.
5. Bước 2: Kiểm tra vật tư giàn giáo
Sau khi hồ sơ đạt yêu cầu, nhóm nghiệm thu tiến hành kiểm tra vật tư thực tế. Tùy hệ giàn giáo sử dụng là giàn giáo nêm, ringlock, giàn giáo khung, giàn giáo ống tuýp – cùm hoặc hệ giáo chống, các cấu kiện cần được kiểm tra về chủng loại, tình trạng và khả năng làm việc.
Các cấu kiện chính cần kiểm tra gồm: chân đế, kích tăng, khung giáo, thanh đứng, thanh ngang, thanh giằng, mâm thao tác, cầu thang, cùm khóa, chốt khóa, lan can, tấm chặn chân và phụ kiện neo giằng. Vật tư không được cong vênh nghiêm trọng, nứt, thủng, gỉ sét nặng, biến dạng, mất chốt hoặc có dấu hiệu đã hư hỏng làm giảm khả năng chịu lực.
Đặc biệt, các bộ phận chịu lực chính như chân đế, kích tăng, thanh đứng và thanh ngang phải được kiểm tra kỹ. Mâm thao tác phải chắc chắn, không trượt, không cập kênh, không gãy nứt và phải được đặt kín theo yêu cầu sử dụng. Các khóa liên kết phải được siết chặt, chốt an toàn phải đầy đủ, không được thay thế bằng dây thép, đinh, thanh thép vụn hoặc vật tư tạm bợ.
6. Bước 3: Kiểm tra nền đặt giàn giáo và chân đế
Nền đặt giàn giáo là yếu tố thường bị xem nhẹ nhưng có ảnh hưởng trực tiếp đến ổn định của toàn hệ. Trước khi nghiệm thu, cần kiểm tra khu vực đặt chân giáo có đủ khả năng chịu tải, bằng phẳng, không lún, không trơn trượt và không nằm trên vật liệu rời rạc.
Nếu giàn giáo đặt trên nền đất, cần có biện pháp gia cố, kê lót hoặc phân bố tải phù hợp. Nếu đặt trên sàn bê tông, cần kiểm tra khả năng chịu tải của sàn, đặc biệt tại các khu vực đang thi công hoặc chưa đạt đủ cường độ. Chân giáo không được đặt trực tiếp trên gạch vỡ, gỗ mục, đá kê không ổn định hoặc vật liệu có nguy cơ trượt.
Kích tăng chân phải được lắp đúng phương, tiếp xúc ổn định với bản đế, không được vươn quá giới hạn cho phép. Các chân giáo phải được cân chỉnh để bảo đảm hệ giàn giáo đứng thẳng, không nghiêng lệch, không bị xoắn hoặc mất ổn định cục bộ.
7. Bước 4: Kiểm tra kết cấu lắp dựng và hệ giằng
Đây là bước trọng tâm của nghiệm thu. Nhóm kiểm tra cần đối chiếu thực tế với bản vẽ lắp dựng để xác định hệ giàn giáo có đúng khẩu độ, đúng chiều cao, đúng khoảng cách tầng, đúng vị trí giằng ngang, giằng chéo và điểm neo hay không.
Một hệ giàn giáo đạt yêu cầu phải có đầy đủ liên kết theo thiết kế, không thiếu thanh giằng, không thiếu khóa, không tháo bỏ cấu kiện để tạo lối đi hoặc nhường chỗ cho vật tư khác. Các vị trí chuyển tiếp, góc giao, đầu hồi, khu vực gần mép sàn, khu vực chịu gió hoặc gần tuyến di chuyển của thiết bị cần được kiểm tra kỹ hơn vì đây thường là các điểm có nguy cơ mất ổn định.
Nếu giàn giáo có chiều cao lớn hoặc bố trí ngoài trời, việc neo giằng vào kết cấu cố định phải được kiểm tra cẩn thận. Điểm neo phải đúng vị trí, đủ số lượng, đủ khả năng chịu lực và không được neo vào cấu kiện tạm, vật liệu yếu hoặc vị trí chưa được phê duyệt.
8. Bước 5: Kiểm tra sàn thao tác, lan can và lối lên xuống
Một trong những mục tiêu quan trọng nhất của nghiệm thu giàn giáo là bảo đảm người lao động có thể làm việc trên cao một cách an toàn. Vì vậy, sàn thao tác phải đủ rộng, đủ chắc, đặt ổn định và không có khe hở nguy hiểm. Mâm giáo hoặc ván sàn phải được cố định để tránh xê dịch trong quá trình sử dụng.
Lan can an toàn cần được bố trí tại các mép hở, khu vực có nguy cơ rơi ngã. Tấm chặn chân cần được lắp tại vị trí phù hợp để hạn chế rơi dụng cụ, vật tư xuống bên dưới. Trường hợp khu vực bên dưới có người hoặc thiết bị qua lại, cần bổ sung lưới bao che, biển cảnh báo, rào chắn hoặc vùng cấm tiếp cận.
Lối lên xuống phải an toàn, thuận tiện và đúng thiết kế. Không nên để công nhân leo trèo trên khung giáo, thanh giằng hoặc cấu kiện không được thiết kế làm lối đi. Cầu thang, thang leo hoặc lối tiếp cận cần chắc chắn, có tay vịn hoặc biện pháp chống rơi phù hợp.
9. Bước 6: Kiểm tra tải trọng và mục đích sử dụng
Mỗi hệ giàn giáo chỉ an toàn khi được sử dụng đúng tải trọng thiết kế. Vì vậy, trước khi đưa vào sử dụng, cần xác định rõ giàn giáo phục vụ công việc gì: thi công hoàn thiện, lắp đặt cơ điện, thi công vách kính, kiểm tra mái, chống đỡ tạm hay làm sàn thao tác cho nhiều tổ đội cùng lúc.
Tải trọng cho phép cần được ghi rõ trên thẻ giàn giáo hoặc biển cảnh báo tại vị trí dễ thấy. Công nhân và tổ đội sử dụng phải được phổ biến rằng không được tập kết vật tư quá tải, không đặt máy móc nặng ngoài phạm vi cho phép, không tự ý tháo thanh giằng, lan can, mâm sàn hoặc thay đổi kết cấu giàn giáo.
Tại công trường lớn, một hệ giàn giáo có thể bị nhiều đội thi công sử dụng cùng lúc. Do đó, việc kiểm soát tải trọng không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là vấn đề điều phối thi công. Cần có người phụ trách quản lý khu vực, kiểm soát số lượng người, vật tư và thiết bị đặt trên giàn giáo.
10. Bước 7: Lập biên bản nghiệm thu và gắn thẻ sử dụng
Sau khi kiểm tra đạt yêu cầu, các bên liên quan cần lập biên bản nghiệm thu giàn giáo. Biên bản cần ghi rõ vị trí, loại giàn giáo, mục đích sử dụng, tải trọng cho phép, thời gian nghiệm thu, thành phần tham gia, kết luận nghiệm thu và các điều kiện kèm theo nếu có.
Một thực hành tốt là áp dụng hệ thống thẻ giàn giáo tại công trường. Thẻ màu xanh có thể thể hiện giàn giáo đã được nghiệm thu và được phép sử dụng. Thẻ màu vàng thể hiện giàn giáo chỉ được sử dụng có điều kiện hoặc đang chờ khắc phục một số hạng mục nhỏ. Thẻ màu đỏ thể hiện giàn giáo không được sử dụng.
Thẻ giàn giáo nên ghi rõ ngày nghiệm thu, người nghiệm thu, tải trọng cho phép, đơn vị quản lý và thời hạn kiểm tra lại. Với công trường quy mô lớn, có thể áp dụng mã QR để lưu hồ sơ điện tử, hình ảnh hiện trạng, biên bản nghiệm thu và lịch sử kiểm tra.
11. Bước 8: Kiểm tra định kỳ trong quá trình sử dụng
Nghiệm thu ban đầu không có nghĩa là giàn giáo sẽ luôn an toàn trong suốt thời gian sử dụng. Trong thực tế, giàn giáo có thể bị thay đổi do va chạm, rung động, mưa gió, di chuyển vật tư, tháo lắp cục bộ hoặc tác động của các tổ đội thi công khác.
Do đó, cần có chế độ kiểm tra định kỳ hằng ngày, hằng tuần hoặc sau các sự kiện bất thường như mưa lớn, gió mạnh, va chạm thiết bị, thay đổi tải trọng, thay đổi mặt bằng thi công hoặc sau khi có bất kỳ điều chỉnh nào trên hệ giàn giáo.
Nếu phát hiện thiếu lan can, thiếu tấm chặn chân, mâm sàn xê dịch, khóa bị lỏng, chân giáo lún, giằng bị tháo, vật tư chất quá tải hoặc người lao động sử dụng sai mục đích, cán bộ an toàn có quyền yêu cầu dừng sử dụng ngay để khắc phục.
12. Checklist nghiệm thu giàn giáo trước khi sử dụng
Một checklist nghiệm thu giàn giáo tại công trường nhà ga hành khách sân bay Long Thành nên bao gồm các nội dung chính sau:
Hồ sơ biện pháp thi công, bản vẽ lắp dựng và tính toán tải trọng đã được phê duyệt.
Vật tư giàn giáo đúng chủng loại, không hư hỏng, không biến dạng nghiêm trọng.
Nền đặt giàn giáo ổn định, đủ khả năng chịu tải, có kê lót phù hợp.
Chân đế, kích tăng, khung, thanh đứng, thanh ngang và phụ kiện liên kết được lắp đúng kỹ thuật.
Hệ giằng ngang, giằng chéo và neo giữ đầy đủ theo thiết kế.
Sàn thao tác chắc chắn, đủ rộng, không trơn trượt, không có khe hở nguy hiểm.
Lan can, tấm chặn chân, lưới bao che và rào chắn được bố trí tại vị trí cần thiết.
Lối lên xuống an toàn, không yêu cầu công nhân leo trèo tùy tiện.
Biển cảnh báo, thẻ giàn giáo và thông tin tải trọng cho phép được gắn rõ ràng.
Khu vực bên dưới được kiểm soát để phòng ngừa vật rơi.
Không có vật tư chất tải quá mức hoặc thiết bị đặt sai vị trí.
Biên bản nghiệm thu được ký bởi các bên có trách nhiệm trước khi cho phép sử dụng.
Theo: Thiết Bị Xây Dựng Đăng Khoa
